Page 191 - Demo

P%u00ebrplasja mes Jelcinit dhe Gorba%u00e7ovit n%u00eb parlamentinrus, 23 gusht 19911Nacionalizmat e rinjN%u00eb Evrop%u00eb, fundi i regjimeve komuniste dhe humbja e ekuilibrit mes dy superfuqive solli nj%u00eb munges%u00eb stabiliteti t%u00eb lidhur, mes t%u00eb tjerash, me rritjen e ndjenjave nacionaliste. Kjo frym%u00eb k%u00ebrkonte krijimin e shteteve-kombe me kufij formal%u00eb q%u00eb p%u00ebrputheshin me ata etnik%u00eb. Dallga nacionaliste qe m%u00eb e dukshme n%u00eb vendet shum%u00ebkomb%u00ebshe: si Bashkimi Sovjetik, Jugosllavia apo edhe %u00c7ekosllovakia. Procesi i shp%u00ebrb%u00ebrjes s%u00eb shteteve shum%u00ebkomb%u00ebshe u krye diku n%u00eb m%u00ebnyr%u00eb paq%u00ebsore e diku tjet%u00ebr n%u00ebp%u00ebrmjet nj%u00eb cikli dhune, me pasoja shum%u00eb t%u00eb r%u00ebnda njer%u00ebzore dhe materiale. Periudha pas shp%u00ebrb%u00ebrjes solli q%u00ebndrueshm%u00ebri dhe p%u00ebrparim n%u00eb disa vende, nd%u00ebrsa n%u00eb disa t%u00eb tjera u krijua nj%u00eb situat%u00eb e destabilizuar, efektet e s%u00eb cil%u00ebs ndihen edhe sot. Gjithsesi, procesi i shp%u00ebrb%u00ebrjes, m%u00eb shum%u00eb se t%u2019u p%u00ebrgjigjej aspiratave reale t%u00eb popullsis%u00eb, u sh%u00ebrbeu interesave t%u00eb elitave politike, q%u00eb synonin t%u00eb p%u00ebrdornin kart%u00ebn e nacionalizmit p%u00ebr t%u00eb mbajtur apo fituar pushtet n%u00eb situat%u00ebn e re t%u00eb krijuar nga shembja e sistemit komunist. Studimi i k%u00ebtyre proceseve na ndihmon t%u00eb kuptojm%u00eb kompleksitetin e historis%u00eb, r%u00ebnd%u00ebsin%u00eb e dialogut dhe pasojat e nacionalizmit ekstrem, duke nxitur respektin p%u00ebr diversitetin n%u00eb %u00e7do form%u00eb shfaqjeje t%u00eb tij.Shp%u00ebrb%u00ebrja e Bashkimit SovjetikReformat me karakter liberalizues t%u00eb Gorba%u00e7ovit krijuan nj%u00eb frym%u00eb ndryshimi n%u00eb Bashkimin Sovjetik. Ato gjithashtu nxorr%u00ebn n%u00eb pah probleme t%u00eb shumta n%u00eb ekonomi, qeverisje, si dhe tensione mes grupeve t%u00eb ndryshme etnike dhe d%u00ebshir%u00ebn e tyre p%u00ebr shk%u00ebputje nga kontrolli i Mosk%u00ebs. Opinioni publik mendonte se fal%u00eb pavar%u00ebsis%u00eb, do t%u00eb krijoheshin mund%u00ebsi zhvillimi m%u00eb t%u00eb m%u00ebdha. Mosnd%u00ebrhyrja e BS-s%u00eb n%u00eb r%u00ebnien e regjimeve komuniste n%u00eb Evrop%u00ebn Lindore dhe shk%u00ebputja e tyre nga ndikimi sovjetik, pati nj%u00eb efekt destabilizues n%u00eb vet%u00eb Bashkimin Sovjetik. Pritshm%u00ebrit%u00eb e grupeve t%u00eb ndryshme etnike p%u00ebr shk%u00ebputje nga Moska u rrit%u00ebn ndjesh%u00ebm. L%u00ebvizjet e para p%u00ebr shk%u00ebputje u b%u00ebn%u00eb n%u00eb republikat baltike: Lituani, Estoni dhe Letoni. Me gjith%u00eb kund%u00ebrshtimet e Mosk%u00ebs, q%u00eb d%u00ebrgoi edhe forca ushtarake p%u00ebr shtypjen e kryengritjeve, k%u00ebto republika shpall%u00ebn pavar%u00ebsin%u00eb e tyre n%u00eb vitin 1990. Kjo gj%u00eb sh%u00ebrbeu si sinjal edhe p%u00ebr republikat e tjera. Nj%u00eb faktor i r%u00ebnd%u00ebsish%u00ebm n%u00eb shp%u00ebrb%u00ebrjen e Bashkimit Sovjetik ishte zgjedhja e Boris Jelcinit si president i Rusis%u00eb n%u00eb qershor 1991. Ai filloi p%u00ebrpjekjet p%u00ebr t%u00eb rritur kontrollin e Rusis%u00eb mbi pasurit%u00eb, legjislacionin dhe qytetar%u00ebt e saj si kund%u00ebrpesh%u00eb ndaj kontrollit t%u00eb organeve qendrore t%u00eb Bashkimit Sovjetik. Gorba%u00e7ovi, duke kuptuar q%u00eb situata po i dilte jasht%u00eb kontrollit, negocioi me krer%u00ebt e republikave p%u00ebr n%u00ebnshkrimin e nj%u00eb Traktati t%u00eb ri t%u00eb Bashkimit n%u00eb ver%u00ebn e vitit 1991. Traktati synonte t%u00eb mbante t%u00eb bashkuara shumic%u00ebn e republikave, p%u00ebrfshir%u00eb Rusin%u00eb, brenda nj%u00eb federate t%u00eb dob%u00ebt, ku republikat do t%u00eb kishin pushtet m%u00eb t%u00eb madh. P%u00ebr t%u00eb parandaluar k%u00ebt%u00eb l%u00ebvizje, forcat konservatore n%u00eb aparatin e partis%u00eb, KGB-ja dhe ushtria organizuan nj%u00eb grusht shteti, arrestuan Gorba%u00e7ovin dhe vendos%u00ebn kontrollin 6.12 Shp%u00ebrb%u00ebrja e BS dhe e Jugosllavis%u00ebEstonia ka dy Dit%u00eb Pavar%u00ebsie. Fillimisht, ajo e arriti pavar%u00ebsin%u00eb nga Bashkimi Sovjetik m%u00eb 24 shkurt 1918 dhe p%u00ebrs%u00ebri m%u00eb 20 gusht 1991, 51 vjet pas pushtimit sovjetik. Data e dyt%u00eb njihet si %u201cDita e Rivendosjes s%u00eb Pavar%u00ebsis%u00eb%u201d.Grimc%u00eb historike189